آشنائی با کلسترول وتری گلیسرید

لیپید ها نوعی چربی هستندکه در بدن نقش حیاتی دارند،لیپیدهای اصلی در خون کلسترول و تری گلیسرید می باشند، تری گلیسریدها ترکیب شیمیائی هستند که در مواد غذائی، بدن و پلاسمای خون موجودند و همراه  با کلسترول  لیپیدهای پلاسما را تشکیل می دهند.

تری گلیسریدها نوعی از چربی می باشند که بدن می توا ند آنها را از قند و کربوهیدراتهای دیگر ویا بادریافت کالری بیش از حد تولید کند وبالا بودن مقدارآن موجب بالارفتن قند خون می شود.

کلسترول هم یک ماده نرم ومومی شکل است که یک نوع چربی بشمار می رود ودرخون و همه بافتهای بدن وجود دارد. کلسترول در ساختمان غشای سلول ها ، برخی هورمون ها  و... شرکت دارد ، وجود آن برای سلامت بدن ضروری است. کلسترول بدن از دو راه بدست می آید: راه اول و عمده ترین منبع کلسترول ، کلسترولی است که کبد خود انسان تولید می کند وراه دوم کلسترولی است که از خارج بدن تامین می شود و عمدتا" با خوردن غذاهای حیوانی مانند تخم مرغ ، گوشت ، شیر ومواد پر چرب دیگر فراهم می گردد. بالا بودن میزان کلسترول در خون علامتی ایجاد نمی کند بطوری که اکثرافراد از سطح کلسترول خیلی بالای خود آگاهی ندارند.کلسترول و تری گلیسریدها محلول درآب نیستند و به عنوان مولکولهای مشخص در خون نمی توا نند منتقل شوند بنابراین چربیها در خون با پروتئینهائی به نام آپو پروتئین ترکیب شده و ترکیباتی به نام لیپوپروتئین ایجاد می کنند که در آب محلول بوده ودرخون قابل انتقال می باشد .

انواع لیپوپروتئینها :

1-    شیلومیکرونها : که وظیفه انتقال تری گلیسرید غذا از روده ها به بافت چربی و ماهیچه ها را به عهده دارند.

2-    VLDL : وظیفه ی انتقال تری گلیسرید از کبد به بافت چربی وماهیچه را به عهده دارد و بعد از انتقال چربی به بافتها تبدیل به کلسترولLDL  می شود.

3-    LDL : این لیپوپروتئین انتقال کلسترول از کبد به بافتهای محیطی را به عهده دارد و خاصیت چسبندگی دارد و به راحتی به دیواره ی رگها می چسبد و باعث باریک شدن ودر نهایت انسداد مجاری داخلی رگها می گردد از این رو به کلسترول بد معروف است .

4-    HDL  : انتقال کلسترول از بافتهای محیطی به کبد را انجام می دهد وبه عبارتی کلسترولهای LDL موجود در طول دیواره رگها را پیدا کرده و به آنها می چسبد وآنها را از جدار رگها پاک می کند و از باریک شدن وانسداد رگها جلوگیری می نماید به همین جهت به کلسترول خوب معروف است.

عوامل موثر بر غلظت کلسترول خون:

1-    نوع ومقدار مواد غذایی

2-     وزن بدن

3-     فعالیت بدنی

4-     ارث : وراثت نقش مهمی در وضعیت کلسترول خون دارد

5-     سن وجنس: افزایش غلظت کلسترول خون معمولا" در حوالی بیست سالگی آغاز می شود ، زنان پیش از یائسگی غلظت کلسترول کمتری نسبت به مردان هم سن خود دارند

6-     بعضی داروها و بیماری های زمینه ای ممکن است سطح کلسترول خون را تغییر دهد

چگونه افزایش کلسترول باعث ایجاد بیماری قلبی –عروقی میشود؟

وقتی کلسترول خون بالا باشد تجمع و رسوب آن در بعضی رگهای خونی ظریف از جمله رگهای کرونری قلب تولید پلاک یا آتروم می کند که مسیر عبور خون را تنگ کرده و یا مسدود می کند ، دراثر کم شدن خون رسانی ازاین رگها ودر نتیجه کم شدن اکسیژن مورد نیاز بافت قلب ، فرد دچار درد قفسه سینه خواهد شد.در صورتی که یک یا چند رگ کرونری قلب به طور کامل مسدود شده باشد فرد دچار سکته قلبی خواهد شد.

اگر غلظت کلسترول خون بالاتر از حد طبیعی باشد ، چه باید کرد ؟

اگر در نتایج آزمایش،کلسترول خون بالاتر از حد طبیعی باشد بهتر است بدانید روزانه چه مقدار چربی مصرف   می کنید ، اگر این مقدار بالاست ، باید میزان چربی دریافتی را کاهش دهید ، کاستن از میزان چربی به ویژه چربی های اشباع شده ، افزون بر اینکه راه خوبی برای کنترل غلظت کلسترول می باشد ، یک وضعیت سلامت را نیز در فرد ایجاد می کند. بنابراین مهمترین راه ، رعایت رژیم غذایی مناسب و ورزش است.

رژیم غذایی مناسب برای کاهش کلسترول و تری گلیسرید چیست ؟

پرهیز از مصرف شیر پرچرب ، پنیرهای پر چربی ، خامه ، بستنی ، قسمتهای پر چرب گوشت (دنده) ، انواع سوسیس ، کالباس ، مغز ، کله پاچه ، جگر ، دل ، زرده تخم مرغ ، سس مایونز ، روغن های جامد ، کره ، روغن حیوانی ، غذاهای سرخ شده و ... .استفاده از گوشت سفید بویژه ماهی و گوشت مرغ و بوقلمون (بدون پوست) بجای گوشت قرمز آن هم بصورت آب پز یا کباب شده. استفاده از سبزیجات و حبوبات مانند عدس ، لوبیا ، نخود و غلات و موادی مانند جو ، کدو ، شوید ، سبوس برنج ، سیر ، سویا و ... (سیر وسویا اثر ضد کلسترول بسیار بالایی دارند) مصرف میوه در میان وعده های غذایی هم بسیار تاثیرگذار است.

تاثیر انجام فعالیت بدنی و کاهش وزن بر سطح کلسترول :

فعالیت منظم ورزشی و وزن مناسب یکی از بهترین راه های مراقبت از قلب است و ورزش غلظت تری گلیسرید را کاهش می دهد وسطح کلسترول HDL یا همان کلسترول خوب را افزایش می دهددرحالی که اضافه وزن سبب افزایش کلسترول LDL (کلسترول بد) و کاهش HDL می شود. ورزش بطور مداوم یعنی بمدت 45-30 دقیقه و 5-3 بار در هفته باید انجام شود و می تواند بصورت پیاده روی یا شنا و یا ... باشد.

گاهی رژیم غذایی و ورزش نمی تواند سطح کلسترول خون را به اندازه کافی پایین بیاورد ، در این صورت نیاز است که با تجویز پزشک از داروهای کاهنده کلسترول خون استفاده شود. هدف از دارو درمانی کاهش دادن LDL و افزایش HDL خون است.

داروهای معمول در کنترل کلسترول خون بالا عبارتند از :

1-    استاتین ها : عبارتند از آتروواستاتین ، فلوواستاتین ، پراواستاتین ، لواستاتین ، رسوواستاتین و سیمواستاتین.

2-     ازتیمایب

3-    ویتورین : ترکیبی از داروی ازتیمایب و سیمواستاتین می باشد

4-    کلستیرامین ، کلسولام ، کلستیپل

اگر همراه با کلسترول بالا دچار تری گلیسرید بالا نیز هستید ، ممکن است پزشکتان داروهای زیر را تجویز نماید:

1-    داروی فنوفیبرات و جمفیبروزیل

2-     نیاسین

3- سیمکر یا ادویکر: ( ترکیب نیاسین و استاتین )

برای درمان تری گلیسرید بالا معمولا" داروی ژمفیبروزیل تجویز می شود.این نکته را فراموش نکنید که هرگز بدون تجویز دارو توسط پزشک آن را بصورت خودسرانه مصرف نکنید و همچنین بدون دستور پزشک آن را قطع ویا میزان دوز آن را تغییر ندهید.

میزان مناسب کلسترول وتری گلیسرید خون:

کلسترول به طور طبیعی باید زیر 200mg/dl  باشد. در این صورت نشانه بسیار خوب برای یک قلب سالم است. اگر بین 200 تا239mg/dl باشد شخص در مرز خطر بالا رفتن کلسترول و خطر ابتلای به حمله قلبی می باشد، در صورتیکه کلسترول بالاتر از 240 mg/dl باشد باید خطر حمله قلبی را جدی گرفت و حتما" میزان آن را با دارو و یا رژیم غذایی یا هر دوی آن کاهش داد. در صورتی که در فرد بیماری زمینه ای قلبی یا عروقی وجود داشته باشد اغلب پزشکان توصیه میکنند که سطح کلسترول LDL زیر70mg/dl  نگه داشته شود و برای افراد دیابتی و افرادی که در معرض عوامل خطرزای بیماری های قلبی و عروقی هستند LDL باید زیر 100mg/dl نگه داشته شود. اگر سطح HDL ، 60mg/dl به بالا باشد بسیار مطلوب بوده و خطر بیماری های قلبی و عروقی کمتر است و اگر سطح آن در مردان زیر 40mg/dl و در زنان زیر mg/dl50 باشد مطلوب نیست و خطر بیماری های قلبی و عروقی بالاست. تری گلیسرید به طورطبیعی باید زیر 200mg/dl   باشد .200تا240 mg/dl لب مرز بوده وبیشتراز240mg/dl بالا می باشد.

منابع : نشریه علمی- خبری انجمن آسیب شناسی ایران

ماهنامه تغذیه و سلامتی شماره 8 و 9

رژیم درمانی نوین – دکتر حمیدرضافرشچی